Γιώργος Αλογοσκούφης
_________________________________________
Η επικράτηση των Δημοκρατικών και στα δύο σώματα του Κογκρέσου στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου συνιστά ισχυρό πολιτικό μήνυμα προς τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Οι ψηφοφόροι εξέφρασαν δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής, τον πληθωρισμό και τους δασμούς, ενώ οι Δημοκρατικοί κέρδισαν έδρες στη Βουλή και στη Γερουσία. Από τον Ιανουάριο, όταν θα αναλάβει το νέο Κογκρέσο, ο πρόεδρος θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ισχυρότερο θεσμικό αντίβαρο.
Η εκλογική ήττα, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως αλλαγή της οικονομικής πολιτικής. Ο Τραμπ διατηρεί σημαντικές εκτελεστικές εξουσίες, ιδίως στο εμπόριο και στους δασμούς, ενώ μπορεί να ασκήσει βέτο σε νομοθετικές πρωτοβουλίες των Δημοκρατικών. Το νέο Κογκρέσο θα μπορεί να ελέγχει πιο εντατικά την κυβέρνηση, να διεξάγει έρευνες και να καθυστερεί ή να απορρίπτει διορισμούς. Δεν είναι, όμως, βέβαιο ότι θα μπορέσει να ανατρέψει γρήγορα τις βασικές επιλογές της.
Το πιθανότερο είναι, επομένως, μια περίοδος πολιτικής αντιπαράθεσης και νομοθετικής ακινησίας. Αυτό μπορεί να περιορίσει νέες φορολογικές ή δημοσιονομικές πρωτοβουλίες, αλλά και να δυσκολέψει την έγκριση δαπανών. Η αγορά υποδέχθηκε αρχικά θετικά την προοπτική ισχυρότερου ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας, καθώς η πολιτική αβεβαιότητα και οι απρόβλεπτες αποφάσεις είχαν προκαλέσει έντονες διακυμάνσεις σε μετοχές, ομόλογα και πετρέλαιο. Η αντίδραση αυτή, ωστόσο, δεν εγγυάται σταθερότητα: αντιπαραθέσεις για τον προϋπολογισμό ή το όριο του δημόσιου χρέους θα μπορούσαν να αναζωπυρώσουν τις πιέσεις στις αγορές.
Για την παγκόσμια οικονομία, καθοριστικό ζήτημα παραμένει η εμπορική πολιτική. Οι δασμοί αυξάνουν το κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές, διαταράσσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού και προκαλούν αντίμετρα από τους εμπορικούς εταίρους. Η εκλογική αναμέτρηση μπορεί να ωθήσει τον Λευκό Οίκο σε επιλεκτικές προσαρμογές, ιδίως αν η ακρίβεια εξακολουθήσει να επιβαρύνει τα νοικοκυριά. Δεν εξαλείφει, όμως, τον κίνδυνο νέων περιορισμών στο εμπόριο, αφού σημαντικό μέρος των σχετικών αποφάσεων μπορεί να ληφθεί με προεδρικές εξουσίες.
Η Ευρώπη έχει ιδιαίτερο λόγο να παρακολουθεί τις εξελίξεις. Μια νέα κλιμάκωση των δασμών θα έπληττε τις ευρωπαϊκές εξαγωγές και θα επιβάρυνε τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους διαπραγμάτευσης, χωρίς να παραμελήσει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ενιαίας αγοράς. Παράλληλα, η αβεβαιότητα στις ΗΠΑ μπορεί να επηρεάσει τις ισοτιμίες και τις επενδυτικές ροές, αν και η πορεία του δολαρίου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και από την πολιτική της Ομοσπονδιακής Τράπεζας.
Για την Ελλάδα, οι συνέπειες θα είναι κυρίως έμμεσες, αλλά ουσιαστικές. Μια επιβράδυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας θα επηρέαζε τη ζήτηση για ελληνικά προϊόντα και υπηρεσίες, ενώ η διεθνής αβεβαιότητα θα μπορούσε να περιορίσει τις επενδύσεις και να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης. Η ναυτιλία είναι εκτεθειμένη στις μεταβολές του παγκόσμιου εμπορίου, ενώ ο τουρισμός επηρεάζεται από το εισόδημα και την εμπιστοσύνη των ταξιδιωτών. Αντίστροφα, μια αποκλιμάκωση των εμπορικών εντάσεων και των τιμών της ενέργειας θα λειτουργούσε ευνοϊκά.
Το εκλογικό αποτέλεσμα, συνεπώς, αλλάζει τους πολιτικούς συσχετισμούς στην Ουάσιγκτον, όχι όμως αυτομάτως και την αμερικανική κυβερνητική οικονομική στρατηγική. Για τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η αβεβαιότητα θα παραμείνει. Η Ελλάδα, ως μικρή ανοικτή οικονομία, έχει συμφέρον να ενισχύσει την εξωστρέφεια και την ανθεκτικότητά της απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς.
