Γιώργος Αλογοσκούφης
Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, στις 7 Νοεμβρίου 2026
______________________________________________________________________
Η νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση υπενθυμίζει ότι η οικονομική ασφάλεια της Ευρώπης παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γεωπολιτική. Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι διαταραχές στις ενεργειακές ροές αυξάνουν το κόστος παραγωγής, συμπιέζουν τα πραγματικά εισοδήματα και αναζωπυρώνουν τον πληθωρισμό. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ζητούμενο είναι διπλό: να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις και συγχρόνως να περιορίσει την εξάρτηση που την καθιστά ευάλωτη στις διεθνείς αναταραχές.
Η πίεση είναι ήδη αισθητή. Σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό οργανισμό ACER, στις 21 Οκτωβρίου τα αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονταν στο 75% της αποθηκευτικής δυναμικότητας, κάτω από τον ιστορικό μέσο όρο. Οι διαταραχές στις εξαγωγές του Κατάρ ενίσχυσαν τον ανταγωνισμό για υγροποιημένο φυσικό αέριο. Το αμερικανικό LNG αντιπροσωπεύει πλέον περίπου το 30% της συνολικής ευρωπαϊκής αγοράς αερίου. Η διαφοροποίηση από τη Ρωσία περιόρισε έναν κίνδυνο, αλλά δεν εξάλειψε την εξωτερική εξάρτηση.
Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής οργανώνεται γύρω από την πρωτοβουλία AccelerateEU. Περιλαμβάνει στενότερο συντονισμό για την ενεργειακή ασφάλεια, την αποθήκευση αερίου και την αξιοποίηση πετρελαϊκών αποθεμάτων, προστασία των καταναλωτών και επιτάχυνση της μετάβασης στην καθαρή ενέργεια. Η κατεύθυνση είναι ορθή: η άμεση ανακούφιση πρέπει να συνδυάζεται με επενδύσεις που μειώνουν τη μελλοντική έκθεση στις τιμές των ορυκτών καυσίμων.
Καθοριστικός είναι, ωστόσο, ο σχεδιασμός των ενισχύσεων. Οι οριζόντιες επιδοτήσεις επιβαρύνουν τους προϋπολογισμούς και αποδυναμώνουν τα κίνητρα εξοικονόμησης. Η Επιτροπή υποστηρίζει προσωρινά και στοχευμένα μέτρα, με προτεραιότητα στους ευάλωτους καταναλωτές. Η επιλογή έχει μακροοικονομική σημασία: μια γενικευμένη δημοσιονομική επέκταση, όταν η ενέργεια σπανίζει, κινδυνεύει να ενισχύσει τη ζήτηση και τις ίδιες τις τιμές που επιδιώκει να συγκρατήσει.
Εδώ αναδεικνύεται μία πάγια ευρωπαϊκή αδυναμία. Οι ενεργειακές αγορές είναι διασυνδεδεμένες, αλλά η δυνατότητα δημοσιονομικής στήριξης παραμένει κυρίως εθνική. Οι ισχυρότερες οικονομίες μπορούν να προστατεύσουν αποτελεσματικότερα τη βιομηχανία τους, δημιουργώντας άνισους όρους ανταγωνισμού. Χρειάζεται μεγαλύτερη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ηλεκτρικών διασυνδέσεων, αποθήκευσης και εξοικονόμησης, ώστε η κοινή πολιτική να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο.
Για την Ευρωζώνη, η κρίση δημιουργεί και ένα δύσκολο νομισματικό δίλημμα. Η ακριβότερη ενέργεια αυξάνει τον πληθωρισμό ενώ περιορίζει την ανάπτυξη. Στις 29 Οκτωβρίου η ΕΚΤ διατήρησε αμετάβλητα τα επιτόκια, επισημαίνοντας κινδύνους και στα δύο μέτωπα. Απαιτείται προσοχή: υπερβολική σύσφιγξη θα επιδείνωνε την επιβράδυνση, ενώ πρόωρη χαλάρωση θα μπορούσε να διευκολύνει τη γενίκευση των ανατιμήσεων.
Οι αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου προσθέτουν μια κρίσιμη πολιτική διάσταση. Η ανάκτηση του ελέγχου του Κογκρέσου από τους Δημοκρατικούς συνδέθηκε, μεταξύ άλλων, με τη δυσαρέσκεια για την ακρίβεια και τις συνέπειες του πολέμου με το Ιράν. Η ενεργειακή ανασφάλεια μετατρέπεται γρήγορα σε πολιτικό κόστος. Ωστόσο, ο πρόεδρος διατηρεί σημαντικές εξουσίες και δικαίωμα αρνησικυρίας· η αλλαγή συσχετισμών δεν εγγυάται άμεση αποκλιμάκωση.
Η Ευρώπη χρειάζεται επομένως δική της στρατηγική: στοχευμένη κοινωνική προστασία, συνετή νομισματική πολιτική και κοινές επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή προσφορά. Η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια πρέπει να προσφέρει ασφάλεια και ανταγωνιστικές τιμές. Αυτό προϋποθέτει ταχύτερες αδειοδοτήσεις, αξιόπιστα δίκτυα και συνεργασία μεταξύ κρατών. Η ανθεκτικότητα θα κριθεί τελικά από τη δυνατότητα της Ένωσης να μετατρέψει τις κοινές δεσμεύσεις σε έργα και απτά οφέλη για πολίτες και επιχειρήσεις.
