Γιώργος Αλογοσκούφης
Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε ως Guest Editorial στην εφημερίδα Real News, στις 11 Οκτωβρίου 2026. Για τον σύνδεσμο πατείστε εδώ.
____________________________________________
Για χρόνια, η Ελλάδα ήταν ο αδύναμος κρίκος για τον οποίο ανησυχούσε η Ευρώπη και ο υπόλοιπος κόσμος. Σήμερα, έχει περισσότερους λόγους να ανησυχεί για κινδύνους που εισάγονται από το εξωτερικό. Η αντιστροφή είναι ευχάριστη. Δεν αποτελεί, όμως, ασφαλιστήριο συμβόλαιο. Η χώρα έχει επιδιορθώσει μέρος των δημόσιων οικονομικών της, χωρίς όμως να έχει ανασυγκροτήσει ανάλογα την παραγωγική της βάση. Επιπλέον, το δημόσιο χρέος της, παρότι είναι ρυθμισμένο και έχει μειωθεί, παραμένει ιδιαίτερα υψηλό. Σε έναν κόσμο ακριβότερης ενέργειας, γεωπολιτικών συγκρούσεων και νευρικών χρηματοπιστωτικών αγορών, αυτές οι αδυναμίες αποκτούν σημασία.
Το διεθνές περιβάλλον δεν προσφέρεται για εφησυχασμό. Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή απειλούν την ενεργειακή τροφοδοσία και τις μεταφορές. Οι εμπορικοί ανταγωνισμοί δυσκολεύουν τις επενδυτικές αποφάσεις. Τα υψηλά κυβερνητικά χρέη περιορίζουν τα περιθώρια αντιμετώπισης μιας ύφεσης. Και η αισιοδοξία γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη έχει δημιουργήσει αποτιμήσεις που προϋποθέτουν ιδιαίτερα υψηλά μελλοντικά κέρδη. Η τεχνολογία μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Αυτό δεν εγγυάται την απόδοση κάθε επένδυσης στο όνομά της.
Οι κίνδυνοι αυτοί ενισχύουν ο ένας τον άλλον. Μια ενεργειακή διαταραχή μπορεί να επιβραδύνει την παγκόσμια οικονομία και ταυτόχρονα να αυξήσει τον πληθωρισμό. Οι κεντρικές τράπεζες δυσκολεύονται τότε να μειώσουν τα επιτόκια, ενώ οι κυβερνήσεις δέχονται πιέσεις για περισσότερες δαπάνες. Οι αγορές ομολόγων ενδέχεται να απαιτήσουν μεγαλύτερη αποζημίωση για τον εικαζόμενο κίνδυνο. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακριβότερη χρηματοδότηση ακριβώς όταν επιχειρήσεις και κράτη τη χρειάζονται περισσότερο. Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει μία νέα διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε καλύτερη αφετηρία σε σχέση με το παρελθόν. Η δημοσιονομική της θέση έχει ενισχυθεί και ο λόγος δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ υποχωρεί, παραμένοντας όμως σημαντικά υψηλότερος από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Οι μεγάλες διάρκειες και τα κατά κανόνα σταθερά επιτόκια του χρέους προσφέρουν προστασία απέναντι στις διακυμάνσεις των αγορών. Η κληρονομιά της προηγούμενης κρίσης προσφέρει χρόνο στην οικονομική πολιτική, χωρίς όμως να απαλλάσσει την κυβέρνηση από την υποχρέωση να τον αξιοποιήσει.
Οι προβλέψεις περιορίζουν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια εφησυχασμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις εαρινές εκτιμήσεις της, τοποθετεί την ανάπτυξη στο 1,8% το 2026 και στο 1,6% το 2027, έναντι 2,1% το 2025. Ο εναρμονισμένος πληθωρισμός προβλέπεται στο 3,7% φέτος και στο 2,4% την επόμενη χρονιά. Η οικονομία αναπτύσσεται με μικρότερη ταχύτητα και επίμονες πιέσεις στην αγοραστική δύναμη. Η στατιστική πρόοδος έχει περιορισμένη γοητεία όταν ο λογαριασμός αυξάνεται ταχύτερα από το εισόδημα.
Η βαθύτερη αδυναμία βρίσκεται στο εξωτερικό ισοζύγιο. Η Επιτροπή προβλέπει έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών 6,8% του ΑΕΠ το 2026. Ένα μέρος συνδέεται με εισαγωγές επενδυτικού εξοπλισμού που μπορούν να αυξήσουν τη μελλοντική παραγωγή. Ένα άλλο μέρος όμως συνδέεται με διαρκή καταναλωτικά αγαθά και επενδύσεις σε κατοικίες. Σε κάθε περίπτωση, τα επίμονα ελλείμματα αποκαλύπτουν ότι η εγχώρια αποταμίευση υπολείπεται των επενδύσεων, παρότι αυτές δεν είναι ιδιαίτερα υψηλές. Η οικονομία εξακολουθεί να χρειάζεται σημαντική εξωτερική χρηματοδότηση. Ο κρατικός προϋπολογισμός μπορεί να εμφανίζει πλεόνασμα, αλλά η χώρα συνολικά ζει πέρα από το εισόδημά της.
Αυτό περιορίζει την ανθεκτικότητά της σε διεθνείς χρηματοπιστωτικές διαταραχές. Ιδιαίτερα τώρα που το Ταμείο Ανάκαμψης λήγει. Η ακριβότερη ενέργεια επιβαρύνει τις εισαγωγές και το κόστος παραγωγής. Η ασθενέστερη ευρωπαϊκή ζήτηση μπορεί να περιορίσει εξαγωγές και τουριστικά έσοδα. Τουρισμός και ναυτιλία αποτελούν ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα, αλλά συνδέουν τα εισοδήματα με εξελίξεις που η Αθήνα ελάχιστα επηρεάζει. Η διεύρυνση της εξαγωγικής βάσης αποτελεί συνεπώς και διασφάλιση απέναντι στις διεθνείς οικονομικές διαταραχές.
Η πρώτη προτεραιότητα είναι η διαφύλαξη της δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Η στήριξη των ευάλωτων απέναντι στην ακρίβεια πρέπει να είναι στοχευμένη. Μόνιμες παροχές βασισμένες σε πρόσκαιρα έσοδα μετατρέπουν μια ευνοϊκή συγκυρία σε μελλοντική υποχρέωση. Καθώς πλησιάζουν οι εκλογές, ο πειρασμός αυξάνεται. Η ελληνική εμπειρία προσφέρει υλικό για να γνωρίζουμε το κόστος του.
Η δεύτερη είναι να διευκολυνθούν οι επενδύσεις και η παραγωγή. Ταχύτερη δικαιοσύνη, προβλέψιμη φορολογία, αποτελεσματικές αδειοδοτήσεις και ουσιαστικός ανταγωνισμός έχουν μεγαλύτερη αναπτυξιακή αξία από έναν κατάλογο επιδοτήσεων. Η χρηματοδότηση βιώσιμων επιχειρήσεων και τα κίνητρα συνεργασίας μπορούν να διευρύνουν την επιχειρηματική κλίμακα. Διεθνών ανταγωνιστική μεταποίηση, αγροδιατροφή και υπηρεσίες γνώσης χρειάζονται χώρο για να αναπτυχθούν.
Η τρίτη αφορά τους ανθρώπους και την ενέργεια. Η γήρανση και οι ελλείψεις δεξιοτήτων απαιτούν κατάρτιση και μεγαλύτερη συμμετοχή στην αγορά εργασίας. Ιδίως για τους νέους και τις γυναίκες. Υποδομές φροντίδας και προσιτή στέγαση διευκολύνουν αυτή τη συμμετοχή. Δίκτυα ηλεκτρισμού, αποθήκευση και εξοικονόμηση περιορίζουν την ενεργειακή ευπάθεια. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, βαθύτερη ενιαία αγορά και κοινές επενδύσεις μπορούν να πολλαπλασιάσουν τα οφέλη.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να καθησυχάσει τις παγκόσμιες αγορές ούτε να επιλύσει τις γεωπολιτικές συγκρούσεις. Μπορεί να μειώσει την ευαισθησία της στις συνέπειές τους. Η δημοσιονομική αποκατάσταση έχει αγοράσει χρόνο. Η παραγωγική ανασυγκρότηση θα δείξει αν αξιοποιήθηκε. Θα ήταν μεγάλη ειρωνεία να έχει μάθει η χώρα να διαχειρίζεται καλύτερα το χρέος της, αλλά να συνεχίζει να αναβάλει τις αλλαγές που θα της επέτρεπαν να δημιουργεί περισσότερο εισόδημα.
Σύνδεσμος στο δημοσιευμένο άρθρο στην εφημερίδα Real News
______________________________________
Το Άρθρο της Εβδομάδας είναι μία κατηγορία αναρτήσεων στο ιστότοπο μου που στόχο έχει να προβληματίζει και να ενημερώνει τους επισκέπτες του. Κάθε Τρίτη στις 12:00 το μεσημέρι ώρα Ελλάδας, αναρτάται ένα άρθρο μου αναφορικά με μία πτυχή της ελληνικής, της ευρωπαϊκής ή και της διεθνούς οικονομίας. Τεκμηριωμένα επώνυμα σύντομα (έως 100 λέξεις) σχόλια για το άρθρο αυτό είναι ευπρόσδεκτα και μία επιλογή από τα σχόλια αυτά θα δημοσιεύεται κάτω από το άρθρο.
© Γιώργος Αλογοσκούφης
_______________________________________
Για περισσότερα αναφορικά με την διεθνή οικονομική και την παγκόσμια οικονομία βλ.
Αλογοσκούφης Γ. (2013), Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία,Gutenberg, Αθήνα
Η δεύτερη αναθεωρημένη και επαυξημένη έκδοση αυτού του βιβλίου αναμένεται τον Νοέμβριο του 2026.
