Γιώργος Αλογοσκούφης

Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στο ειδικό αφιέρωμα της εφημερίδας Το Βήμα, στις 28 Ιουνίου 2026 με τίτλο Αχίλλειος Πτέρνα της Ελληνικής Οικονομία το Παραγωγικό Πρότυπο.

______________________________________________________________________________________

Παρά την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας μετά την κρίση χρέους και την πανδημία, ένα βασικό διαρθρωτικό πρόβλημα εξακολουθεί να περιορίζει τις αναπτυξιακές της δυνατότητες: η παραγωγική της διάρθρωση. Η Ελλάδα έχει πετύχει σημαντική δημοσιονομική προσαρμογή, έχει μειώσει την ανεργία και έχει προσελκύσει νέες επενδύσεις. Ωστόσο, εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από διαρθρωτικές αδυναμίες καθώς διαφέρει αισθητά από τις περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης ως προς το τι παράγει και τι μπορεί να εξάγει. Οι αδυναμίες αυτές εκδηλώνονται κυρίως στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και υπογραμμίζουν τόσο το ανισοζύγιο επενδύσεων και αποταμιεύσεων όσο και το στρεβλό παραγωγικό πρότυπο της ελληνικής οικονομίας.

Η ελληνική οικονομία είναι σήμερα μία από τις πλέον προσανατολισμένες στις υπηρεσίες οικονομίες της Ευρώπης. Ο τουρισμός, η ναυτιλία, το εμπόριο, οι μεταφορές, οι κατασκευές και οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την ακίνητη περιουσία αποτελούν τους βασικούς πυλώνες της οικονομικής δραστηριότητας. Αντίθετα, η μεταποίηση αντιπροσωπεύει μόλις περίπου το 11% του ΑΕΠ, έναντι περίπου 16% κατά μέσο όρο στην Ευρωζώνη.

Η διαφορά αυτή δεν είναι αμελητέα. Η μεταποίηση παραμένει διεθνώς ένας από τους σημαντικότερους φορείς τεχνολογικής προόδου, καινοτομίας και αύξησης της παραγωγικότητας. Οι χώρες που διαθέτουν ισχυρή μεταποιητική βάση έχουν συνήθως μεγαλύτερη εξαγωγική δυναμική, υψηλότερους μισθούς και καλύτερες προοπτικές μακροχρόνιας ανάπτυξης.

Η σύγκριση με άλλες χώρες της Ευρωζώνης είναι αποκαλυπτική. Η Γερμανία, η Αυστρία και οι οικονομίες της Κεντρικής Ευρώπης εξακολουθούν να στηρίζονται σε ισχυρούς βιομηχανικούς κλάδους, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, ο μηχανολογικός εξοπλισμός, τα χημικά και τα φαρμακευτικά προϊόντα. Η μεταποίηση στις χώρες αυτές αντιπροσωπεύει σχεδόν το διπλάσιο ποσοστό του ΑΕΠ από ό,τι στην Ελλάδα.

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσες είναι οι συγκρίσεις με χώρες που έχουν παρόμοιο μέγεθος ή ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με τη δική μας. Η Ολλανδία, για παράδειγμα, δεν διαθέτει πολύ μεγαλύτερο μεταποιητικό τομέα από την Ελλάδα. Ωστόσο, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους κόμβους εμπορίου, logistics και επιχειρηματικών υπηρεσιών στον κόσμο. Το λιμάνι του Ρότερνταμ, οι προηγμένες μεταφορικές υποδομές και η βαθιά ενσωμάτωση στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας προσδίδουν στην οικονομία της έναν εξωστρεφή χαρακτήρα που η Ελλάδα δεν έχει ακόμη αποκτήσει σε αντίστοιχο βαθμό.

Ανάλογη είναι και η περίπτωση του Βελγίου. Παρά το σχετικά μικρό του μέγεθος, έχει αναπτύξει ένα παραγωγικό πρότυπο που συνδυάζει φαρμακευτική βιομηχανία, χημικά προϊόντα, logistics και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας. Η Αμβέρσα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς κόμβους της Ευρώπης, ενώ οι Βρυξέλλες έχουν εξελιχθεί σε κέντρο διοικητικών και επιχειρηματικών υπηρεσιών διεθνούς εμβέλειας.

Η Ιρλανδία αποτελεί μια ακόμη πιο εντυπωσιακή περίπτωση. Μέσα σε λίγες δεκαετίες μετατράπηκε από περιφερειακή αγροτική οικονομία σε κέντρο δραστηριοτήτων υψηλής τεχνολογίας, φαρμακευτικών προϊόντων και ψηφιακών υπηρεσιών. Βεβαίως, οι επιδόσεις της επηρεάζονται σημαντικά από την παρουσία πολυεθνικών επιχειρήσεων, όμως η επιτυχία της στην προσέλκυση επενδύσεων και δραστηριοτήτων υψηλής παραγωγικότητας παραμένει εντυπωσιακή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύγκριση με την Πορτογαλία. Ελλάδα και Πορτογαλία είχαν πολλές ομοιότητες όταν εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα τη δεκαετία του 1980. Ωστόσο, η Πορτογαλία κατάφερε να διατηρήσει και να αναβαθμίσει τη μεταποιητική της βάση, αναπτύσσοντας εξαγωγικούς κλάδους στην κλωστοϋφαντουργία, τα υποδήματα, τα έπιπλα, τα βιομηχανικά εξαρτήματα και την αυτοκινητοβιομηχανία. Σήμερα η μεταποίηση αντιπροσωπεύει μεγαλύτερο ποσοστό του πορτογαλικού ΑΕΠ από ό,τι στην Ελλάδα, ενώ οι εξαγωγές αγαθών έχουν πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα.

Η σύγκριση με την Ισπανία οδηγεί σε παρόμοια συμπεράσματα. Παρά τη μεγάλη σημασία του τουρισμού και στις δύο χώρες, η Ισπανία διαθέτει πολύ πιο διαφοροποιημένη παραγωγική βάση, με σημαντική παρουσία της αυτοκινητοβιομηχανίας, της χημικής βιομηχανίας, της αγροδιατροφής και των βιομηχανικών εξαγωγών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα στερείται συγκριτικών πλεονεκτημάτων. Κάθε άλλο. Η ναυτιλία αποτελεί μοναδικό στρατηγικό πλεονέκτημα διεθνούς εμβέλειας. Ο ελληνόκτητος εμπορικός στόλος παραμένει ο μεγαλύτερος στον κόσμο και συμβάλλει καθοριστικά στις εξαγωγές υπηρεσιών. Παράλληλα, ο τουρισμός έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς κλάδους της χώρας, αξιοποιώντας το φυσικό περιβάλλον, τον πολιτισμό και τη γεωγραφική θέση της Ελλάδας.

Ωστόσο, η εμπειρία των άλλων χωρών της Ευρωζώνης δείχνει ότι η μακροχρόνια ευημερία δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στις υπηρεσίες. Οι πιο επιτυχημένες οικονομίες συνδυάζουν ισχυρούς εξαγωγικούς τομείς υπηρεσιών με μια ανταγωνιστική παραγωγική βάση σε αγαθά και τεχνολογία. Το κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ότι παράγουν μεγάλο όγκο εμπορεύσιμων προϊόντων και υπηρεσιών που απευθύνονται στις διεθνείς αγορές.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα. Το ζητούμενο δεν είναι να περιοριστεί ο τουρισμός ή να υποκατασταθεί η ναυτιλία. Αντίθετα, είναι να συμπληρωθούν αυτά τα ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα με περισσότερη μεταποίηση, περισσότερη καινοτομία, περισσότερη τεχνολογία και μεγαλύτερη εξαγωγική διαφοροποίηση.

Η ενίσχυση της φαρμακοβιομηχανίας, της αγροδιατροφής, των logistics, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των ψηφιακών υπηρεσιών και των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα πιο ισορροπημένο παραγωγικό πρότυπο. Ένα πρότυπο που θα στηρίζεται λιγότερο στην εσωτερική κατανάλωση και παραγωγή μη εμπορεύσιμων διεθνώς υπηρεσιών και περισσότερο στην παραγωγή διεθνώς ανταγωνιστικών αγαθών και υπηρεσιών.

Τελικά, η μεγάλη πρόκληση της ελληνικής οικονομίας δεν είναι να γίνει μια δεύτερη Γερμανία ή μια δεύτερη Ιρλανδία. Είναι να αξιοποιήσει τα δικά της συγκριτικά πλεονεκτήματα και ταυτόχρονα να διευρύνει τη βάση των εξωστρεφών δραστηριοτήτων της. Η επιτυχία αυτού του μετασχηματισμού θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό αν η σημερινή αναπτυξιακή δυναμική μπορεί να μετατραπεί σε μoνιμότερη σύγκλιση με τις πιο προηγμένες οικονομίες της Ευρωζώνης.

Σύνδεσμος στο άρθρο στο ειδικό αφιέρωμα της εφημερίδας Το Βήμα

______________________________________

Το Άρθρο της Εβδομάδας είναι μία κατηγορία αναρτήσεων στο ιστότοπο μου που στόχο έχει να προβληματίζει και να ενημερώνει τους επισκέπτες του. Κάθε Τρίτη στις 12:00 το μεσημέρι ώρα Ελλάδας, αναρτάται ένα άρθρο μου αναφορικά με μία πτυχή της ελληνικής, της ευρωπαϊκής ή και της διεθνούς οικονομίας. Τεκμηριωμένα και επώνυμα σύντομα σχόλια για το άρθρο αυτό είναι ευπρόσδεκτα και μία επιλογή από τα σχόλια αυτά θα δημοσιεύεται κάτω από το άρθρο.

© Γιώργος Αλογοσκούφης