Γιώργος Αλογοσκούφης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει μία από τις πλουσιότερες και πιο ανεπτυγμένες περιοχές του κόσμου, με υψηλό επίπεδο ζωής, ισχυρούς θεσμούς, κοινωνική προστασία και σημαντική βιομηχανική βάση. Ωστόσο, τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει καταστεί σαφές ότι το ευρωπαϊκό αναπτυξιακό υπόδειγμα δυσκολεύεται να παρακολουθήσει τον ρυθμό των Ηνωμένων Πολιτειών στην παραγωγικότητα, την καινοτομία και τις νέες τεχνολογίες.

Η απόκλιση αυτή δεν είναι συγκυριακή. Είναι βαθύτερη και αφορά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η ευρωπαϊκή οικονομία. Η Ευρώπη υπήρξε πολύ επιτυχημένη στη μεταπολεμική περίοδο, όταν το ζητούμενο ήταν η ανοικοδόμηση, η βιομηχανική σύγκλιση και η κοινωνική συνοχή. Το μοντέλο της στηρίχθηκε σε ισχυρό κοινωνικό κράτος, ρυθμιστική προστασία, σταθερές εργασιακές σχέσεις και εξαγωγική μεταποίηση υψηλής ποιότητας. Αυτά παραμένουν σημαντικά πλεονεκτήματα. Δεν αρκούν όμως στην εποχή της ψηφιακής οικονομίας.

Η αμερικανική υπεροχή δεν οφείλεται μόνο στο μέγεθος της οικονομίας των ΗΠΑ. Οφείλεται κυρίως στην ικανότητά τους να μετατρέπουν γρήγορα την επιστημονική γνώση σε επιχειρηματική επιτυχία. Τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, οι κεφαλαιαγορές, τα επενδυτικά κεφάλαια και οι μεγάλες τεχνολογικές επιχειρήσεις λειτουργούν ως ένα ενιαίο οικοσύστημα καινοτομίας. Από αυτό το οικοσύστημα προέκυψαν οι παγκόσμιοι πρωταγωνιστές της ψηφιακής εποχής.

Η Ευρώπη διαθέτει άριστους επιστήμονες, ισχυρά πανεπιστήμια και σημαντικές επιχειρήσεις. Εκεί που υστερεί είναι στη μετάβαση από την έρευνα στην αγορά και από την επιτυχημένη νεοφυή επιχείρηση στην παγκόσμια τεχνολογική πλατφόρμα. Πάρα πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις καινοτομούν, αλλά δεν μεγαλώνουν αρκετά γρήγορα. Άλλες μεταφέρουν δραστηριότητες στις Ηνωμένες Πολιτείες για να αποκτήσουν πρόσβαση σε μεγαλύτερες αγορές και βαθύτερη χρηματοδότηση.

Ο πρώτος λόγος είναι ο κατακερματισμός της ευρωπαϊκής αγοράς. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ενιαία αγορά, αλλά όχι πάντα ενιαία οικονομική πραγματικότητα. Διαφορετικά φορολογικά συστήματα, ρυθμιστικά καθεστώτα, γλώσσες, διοικητικές πρακτικές και χρηματοπιστωτικές αγορές δημιουργούν εμπόδια στην ταχεία επέκταση των επιχειρήσεων. Μια αμερικανική εταιρεία απευθύνεται εξαρχής σε μια μεγάλη ενιαία αγορά. Μια ευρωπαϊκή πρέπει συχνά να περάσει από είκοσι επτά διαφορετικές πύλες.

Ο δεύτερος λόγος είναι η αδυναμία των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών. Η Ευρώπη εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις τράπεζες. Αυτό το μοντέλο χρηματοδότησης είναι κατάλληλο για ώριμες επιχειρήσεις και επενδύσεις χαμηλότερου κινδύνου. Είναι λιγότερο κατάλληλο για την τεχνολογική καινοτομία, όπου απαιτούνται κεφάλαια υψηλού ρίσκου, υπομονή, ταχύτητα και δυνατότητα μεγέθυνσης. Η ελλιπής ένωση κεφαλαιαγορών αποτελεί, επομένως, όχι τεχνική εκκρεμότητα, αλλά βασικό αναπτυξιακό μειονέκτημα.

Ο τρίτος λόγος είναι η σχετική υστέρηση στις νέες τεχνολογίες. Η Ευρώπη είναι ισχυρή σε παραδοσιακούς βιομηχανικούς κλάδους, στην αυτοκινητοβιομηχανία, στα μηχανήματα, στα φάρμακα, στις πράσινες τεχνολογίες. Υστερεί όμως στις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, στο λογισμικό, στο υπολογιστικό νέφος, στους ημιαγωγούς αιχμής και στην τεχνητή νοημοσύνη. Η διαφορά αυτή είναι κρίσιμη, διότι οι τεχνολογίες αυτές διαχέονται σε ολόκληρη την οικονομία και καθορίζουν την παραγωγικότητα του μέλλοντος.

Υπάρχει και το δημογραφικό. Η γήρανση του ευρωπαϊκού πληθυσμού περιορίζει την προσφορά εργασίας, αυξάνει τις δημοσιονομικές πιέσεις και μειώνει τη δυναμική της οικονομίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τα δικά τους προβλήματα, εξακολουθούν να προσελκύουν ανθρώπινο κεφάλαιο από όλο τον κόσμο. Η Ευρώπη χρειάζεται μια πιο ενεργητική πολιτική για την εκπαίδευση, την επανειδίκευση και την προσέλκυση ταλέντων.

Η λύση δεν είναι η αντιγραφή του αμερικανικού μοντέλου ούτε η εγκατάλειψη του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους. Το ευρωπαϊκό πλεονέκτημα βρίσκεται ακριβώς στον συνδυασμό οικονομικής αποτελεσματικότητας και κοινωνικής συνοχής. Όμως η κοινωνική συνοχή δεν μπορεί να διατηρηθεί χωρίς ανάπτυξη. Και η ανάπτυξη δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην κατανάλωση, στις δημόσιες δαπάνες ή στην προστασία υφιστάμενων κλάδων.

Η Ευρώπη χρειάζεται ένα νέο αναπτυξιακό συμβόλαιο. Πλήρη εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, ιδίως στις υπηρεσίες, στην ενέργεια και στις ψηφιακές δραστηριότητες. Πραγματική ένωση κεφαλαιαγορών. Περισσότερες ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις στην έρευνα, στην τεχνητή νοημοσύνη και στις υποδομές. Λιγότερη γραφειοκρατία για τις επιχειρήσεις που θέλουν να μεγαλώσουν. Και μια πολιτική που να επιβραβεύει όχι μόνο τη σταθερότητα, αλλά και την ανάληψη δημιουργικού κινδύνου.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη μπορεί να παραμείνει πλούσια. Μπορεί. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να παραμείνει τεχνολογικά κυρίαρχη, παραγωγικά δυναμική και γεωπολιτικά σημαντική.

______________________________________

Το Άρθρο της Εβδομάδας είναι μία κατηγορία αναρτήσεων στο ιστότοπο μου που στόχο έχει να προβληματίζει και να ενημερώνει τους επισκέπτες του. Κάθε Τρίτη στις 12:00 το μεσημέρι ώρα Ελλάδας, αναρτάται ένα άρθρο μου αναφορικά με μία πτυχή της ελληνικής, της ευρωπαϊκής ή και της διεθνούς οικονομίας. Τεκμηριωμένα και επώνυμα σύντομα σχόλια για το άρθρο αυτό είναι ευπρόσδεκτα και μία επιλογή από τα σχόλια αυτά θα δημοσιεύεται κάτω από το άρθρο.

© Γιώργος Αλογοσκούφης